Blog

Zachowek

Zachowek

pióra wieczne

Czym jest zachowek?

Zachowek jest roszczeniem pieniężnym o zapłatę na rzecz najbliższych części wartości spadku, który by odziedziczyli przy dziedziczeniu ustawowym, którzy nie otrzymali od spadkobiercy minimalnego przysporzenia za życia lub po śmierci, od tych którzy dostali określone przysporzenie.

Zachowek jest uprawnieniem:

  • zstępnych czyli dzieci albo wnuków albo prawnuków,
  • małżonka oraz
  • rodziców spadkodawcy

 

do otrzymania części spadku, którego w/wym. nie otrzymali,  a który by otrzymali  gdyby:

  • spadkobierca nie zadysponował za życia swoim majątkiem (np. poprzez darowizny) albo gdyby spadkobierca
  • nie sporządził testamentu, na skutek którego w/wym. nie otrzymali tego co by otrzymali gdyby testamentu nie było albo
  • spadkobierca uczynił na ich rzecz zapis testamentowy.

Jaką cześć spadku może otrzymać osoba uprawniona do zachowku?

Co do zasady  zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się połowa wartości tego udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Jednakże gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – przypada im dwie trzecie wartości tego udziału

Jaką wartość spadku należy przyjąć do obliczenia zachowku?

Jeżeli spadkodawca sporządził testament to do wartości spadku stanowiącego podstawę obliczenia zachowku nie dolicza się zapisów zwykłych i poleceń. Dolicza się natomiast darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Nie dolicza się jednak:

  • drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych,
  • dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku a także
  • darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Ponadto przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych, chyba że darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

Z kolei przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Jak obliczyć wartość darowizny?

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Z kolei wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Co w wypadku gdy uprawniony do zachowku otrzymał od spadkodawcy darowiznę lub zapis windykacyjny?

Zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

Co w wypadku braku możliwości zaspokojenia od spadkobiercy a istnieje zapis windykacyjny?

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba ta jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego.

Jeżeli jednak osoba, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, sama jest uprawniona do zachowku, wówczas ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.

Osoba, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu zapisu.

Co w wypadku braku możliwości zaspokojenia od spadkobiercy oraz zapisobiorcy windykacyjnego a istnieje osoba obdarowana?

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny. Spośród kilku obdarowanych obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność stosownie do przepisów artykułu poprzedzającego tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Czy można kogoś pozbawić zachowku?

Tak. Spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć zstępnych, małżonka i rodziców pozbawiając ich prawa do zachowku. Wydziedziczenie musi wskazywać jako swoją podstawę sytuację gdy uprawniony:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu.

Czy można wydziedziczyć nieskutecznie?

Tak. Spadkodawca nie może skutecznie wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył za czyn, który miałby być podstawą wydziedziczenia. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Czy dzieci wydziedziczonego nie maja prawa do zachowku?

Nie. Dzieci wydziedziczonego mają prawo do zachowku Zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Autor: radca prawny – Marcin Budziak


Facebooktwittergoogle_pluslinkedinrssyoutubeby feather
Tags: , , , , , , , , , , , ,