fbpx
22 403 77 03, 693 445 280
biuro@kancelaria-praga.pl

Blog

Władza rodzicielska dla obojga rodziców priorytetem sądu!

Władza rodzicielska dla obojga rodziców priorytetem sądu!

    Prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców

    Władza rodzicielska dla obojga rodziców priorytetem sądu. Tytuł artykułu wskazuje, iż przy rozstrzyganiu o władzy rodzicielskiej sąd powinien dążyć do pozostawienia tejże władzy obojgu rodzicom. Zagadnienia poruszane w niniejszym artykule dotyczą orzekania o władzy rodzicielskiej w wyroku orzekającym rozwód.  O władzy rodzicielskiej rodziców nie będących w związku małżeńskim piszemy w innym miejscu. Poniżej przedstawię argumentację, która wspiera postulat pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Wynika on z wykładni obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.

    W pierwszej kolejności z przepisów Konstytucyjnych (art. 48) i ratyfikowanej przez Polskę w 1991 roku konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989r. (art. 9). Z tych przepisów właśnie wyprowadza się uprawnienie dziecka do wychowania przez oboje rodziców. Również zapisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wdrażają te postulaty w art. 58 i 107.

    Składając pozew o rozwód rodzic małoletnich dzieci powinien sformułować swoje żądanie  także w zakresie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnim dziećmi. Jeśli rodzic jest w stanie porozumieć się z drugim rodzicem odnośnie tego jak wykonywanie tejże władzy ma wyglądać wówczas nie ma problemu. Sąd bowiem jest zobligowany do uwzględnienia w orzeczeniu rozwiązującym małżeństwo pisemnego porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. O ile oczywiście jest ono zgodne z dobrem dziecka. Praktycznie nie zdarza się aby wspólnie wypracowane porozumienie było niezgodne z dobrem dziecka. Ewentualne niedociągnięcia w tymże porozumieniu są korygowane na bieżąco w toku sprawy.

    Brak porozumienia co do miejsca zamieszkania, pieczy, kontaktów

    Inaczej wygląda sytuacja gdy rodzice nie są w stanie osiągnąć kompromisu co do tego, z którym z nich dziecko ma mieszkać, kto ma sprawować pieczę, w jakim zakresie i jak mają wyglądać kontakty z dzieckiem. Sytuacja jest nader skomplikowana gdy: z obojgiem rodziców dzieci mają bardzo silne związki emocjonalne, są silne uczucia miłości, są wykształcone zachowania, istnieje duże zaangażowanie w proces wychowawczy a zarazem oboje rodzice mają wysokie kwalifikacje wychowawcze oraz dobre warunki mieszkaniowe aby zapewnić indywidualnie właściwą pieczę nad dziećmi. Oboje zabiegają o to aby dziecko mieszkało z nimi i to im została powierzona władza rodzicielska a z drugim rodzicem aby dziecko miało jedynie mniejszy lub większy kontakt.

    Aspekt niezbędności kontaktu z drugim rodzicem stał się dla większości rodziców na tyle zrozumiały i oczywisty, że na tym polu jedynie próbują ten kontakt ograniczać w mniejszym lub większym zakresie.

    Żądanie ograniczenia kontaktów z drugim rodzicem jest częstokroć motywowane skrywaną przed sądem chęcią uzyskania wyższych alimentów na dziecko. Ograniczony kontakt z dzieckiem ma pokazać sądowi, iż osobiste starania o wychowanie dziecka spoczywają tylko na jednym z rodziców zatem drugi winien partycypować w kosztach utrzymania w wyższej proporcji niż połowa tychże kosztów.

    Omówmy przypadek gdy sąd rozwodowy ma rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej rodziców, którzy nie mogą się porozumieć co do sposobu jej wykonywania.

    Analiza art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

    Zgodnie z art. 58 §§ 1 – 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Krio):

    • 1. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.
    • 1a. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
    • 1b. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

    Decyzje jakie może podjąć sąd w orzeczeniu orzekającym rozwód w przypadku braku porozumienia rodzicielskiego

    Najczęstszym żądaniem spotykanym w pozwach o rozwód jest żądanie matki o pozostawienie jej pełni władzy rodzicielskiej i ograniczenie tej władzy ojcu. Ojcu proponuje się najczęściej prawo współdecydowania o określonych istotnych sprawach dziecka, takich jak, np. zdrowie, zmiana miejsca zamieszkania, wybór szkoły, wyjazd za granicę na dłuższy określony okres.

    Niestety przy tak sformułowanym żądaniu i nieznajomości swoich praw przez ojców sądy najczęściej w ten właśnie sposób orzekają. Zwłaszcza gdy po drugiej stronie jest profesjonalny pełnomocnik a ojciec takowego nie posiada. Sądy ograniczają władzę rodzicielską ojca do określonych praw i obowiązków, orzekają alimenty i ustalają kontakty dziecka z ojcem. Często niestety niesłusznie, wbrew brzmieniu powyższego przepisu i intencjom ustawodawcy. W konsekwencji wbrew interesom dziecka.

    Przepis art. 58 § 1a Krio w zdaniu pierwszym stanowi:

    W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.

    Brak porozumienia rodzicielskiego nie wyklucza sam w sobie powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom

    Nawet zatem w razie konfliktu między rodzicami sąd rozwodowy powinien pozostawić im władzę rodzicielską, o ile rozstrzygnięcie takie będzie korzystniejsze z punktu widzenia dobra dziecka, niż powierzenie władzy rodzicielskiej jednemu z nich.

    Przesłanką rozstrzygnięcia jest przede wszystkim prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców. To prawo dziecka jednak jest uzależnione od tego czy rodzice będą zdolni do wspólnego wykonywania tejże władzy. Sąd rozwodowy winien zatem poczynić możliwie dokładne ustalenia jakie są możliwe sposoby wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej. Pozostawiając władzę rodzicielską obojgu rodzicom sąd ma do wyboru dwa rozwiązania:

    • określić miejsce pobytu przy jednym z rodziców
    • ustalić zasady sprawowania pieczy naprzemiennej

    Pierwsze rozwiązanie jest nieco podobne do rozwiązania polegającego na ograniczeniu władzy rodzicielskiej z określeniem miejsca pobytu dziecka przy tym rodzicu, któremu pozostawiono pełnię władzy rodzicielskiej. Zasadnicza różnica sprowadza się jednak do tego, że w omawianym przypadku drugiemu rodzicowi nie jest ograniczana władza rodzicielska.

    Ustalając miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców należy określić kontakty drugiego rodzica z dzieckiem.

    Piecza naprzemienna

    Piecza naprzemienna sprowadza się do ustalenia przez sąd, iż dziecko na przemian, zgodnie z ustalonym harmonogramem, będzie przebywać w równych odstępach czasu u każdego z rodziców (np. tydzień lub miesiąc u matki, a następnie tydzień lub miesiąc u ojca). Należy pamiętać, iż rodzic pod którego pieczą przebywa dziecko/dzieci nie jest wyłącznie uprawnionym do samodzielnego podejmowania decyzji w istotnych kwestiach dziecka. Te decyzje rodzice zawsze muszą podejmować wspólnie. Piecza wykonywana w czasie gdy dziecku przebywa u danego rodzica jest tylko bowiem jednym z atrybutów władzy rodzicielskiej a nie całą władzą rodzicielską. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zna bowiem instytucji władzy rodzicielskiej naprzemiennej. Pieczy naprzemiennej nie należy zatem utożsamiać z władzą rodzicielską naprzemienną, której Krio nie zna.

    Piecza naprzemienna winna być orzekana w sytuacji gdy można przewidywać, iż rodzice będą ze sobą współpracować we wszystkich aspektach związanych z jej wykonywaniem. Powinny być to zatem ustalenia obrazujące wolę współdziałania, umiejętność rozwiązywania konfliktów, kierowania się dobrem dziecka.

    Sąd orzekając o pieczy naprzemiennej winien wziąć pod uwagę:

    • wiek i opinię dziecka
    • zdolność i chęć rodziców, do współpracy w sprawach dotyczących dziecka
    • sytuację osobistą rodziców
    • odległość między miejscem pobytu rodziców, a szkołą dziecka

    Oczywiście przy orzeczeniu pieczy naprzemiennej nie ustala się miejsca stałego pobytu dziecka u żadnego z rodziców. Dziecko ma dwa centra życiowe – dwa miejsca zamieszkania. W przypadku rodziców mieszkających w różnych miejscowościach może zaistnieć problem na tle art. 26 kc, który wymusza określenie jednego miejsca zamieszkania. Wydaje się, że sąd rozwodowy określając pieczę naprzemienną nie powinien czynić ustaleń odnośnie miejsca zamieszkania dziecka/dzieci albowiem nie jest to rozstrzygnięcie, do którego uprawnia art. 58 Krio stanowiący o konieczności rozstrzygnięcia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach.

    Zarządzenia sądu rodzinnego w trybie art. 109 Krio

    Należy też pamiętać, iż sąd mając obiekcje co do pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom wobec istniejącego między rodzicami konfliktu winien zamiast sięgać do ograniczania władzy jednemu z nich winien sięgnąć do art. 109 Krio. Przepis ten bowiem umożliwia wymuszenie określonych zachowań poprzez nałożenie na jednego lub oboje rodziców określonych zobowiązań. Zarządzenia te mogą pomóc w prawidłowym sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej przez oboje rodziców. Jeżeli można oczekiwać w okolicznościach danej sprawy, że zarządzenia te będą wykonywane a tym samym wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej będzie możliwe, sięganie po ograniczenie władzy rodzicielskiej będzie przedwczesne i krzywdzące dla dziecka. Ograniczenie władzy rodzicielskiej winno być rozważane przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka a nie wygody jednego rodzica w podejmowaniu decyzji.

    Skutkiem ograniczenia władzy rodzicielskiej do prawa współdecydowania w kilku istotnych sprawach dziecka jest w istocie eliminacja jednego z rodziców z prawa do współdecydowania o losach dziecka w bieżącym życiu. Osłabia to zwykle związek rodzica z dzieckiem (choć nie zawsze kontakt), jest powodem frustracji i pokrzywdzenia. Ta okoliczność często jest niezauważana przez sąd rozwodowy / rodzinny, który w sytuacji konfliktu rodziców bezrefleksyjnie orzeka o ograniczeniu władzy rodzicielskiej nie korzystając z preferencji ustawodawcy. Ten zaś wyraźnie preferuje powierzenie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom w tym także poprzez instrumenty jakie mu daje wydanie zarządzeń w oparciu o przepis art. 109 Krio.

    Ograniczenie władzy rodzicielskiej

    Tym ostatecznym rozwiązaniem jest powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców z jednoczesnym jej ograniczeniem drugiemu rodzicowi.

    Sąd może przyjąć takie rozstrzygnięcie tylko wówczas gdy dobro dziecka za tym przemawia.

    Przyjmuje się, że ograniczenie władzy polega na wskazaniu zakresu obowiązków i uprawnień drugiego rodzica w stosunku do osoby dziecka. W praktyce sprowadza się to najczęściej do pozostawienia prawa do współdecydowania o istotnych kwestiach dotyczących dziecka. O istotnych kwestiach dotyczących dziecka pisałem w artykule pt. Konflikt o dziecko. Kiedy rodzice nie mogą porozumieć się w sprawach dziecka.

    Przyznanie wskazanych praw nie odnosi się do zarządu majątkiem dziecka, który to zarząd pozostaje zawsze u tego rodzica, który ma pełnię władzy rodzicielskiej. Przyznanie określonych praw i obowiązków rodzicowi powinno mieć na uwadze, aby było ono możliwie najszersze tak aby władza rodzicielska rodzica ograniczanego nie była w istocie iluzoryczna lecz w danych okolicznościach jak najpełniejsza. Należy pamiętać, iż ograniczenie władzy rodzicielskiej o jakiej mówimy nie ma charakteru represyjnego lecz jest związane z niemożnością jej sprawowania wobec silnego konfliktu pomiędzy rodzicami oraz ew. przewidywaniem nieskuteczności zarządzeń sądu wydanych w trybie art. 109 Krio.

    Autor: radca prawny Marcin Budziak

    Więcej o kwestiach dotyczących dzieci znajdziesz tutaj oraz na naszym BLOG`u. Zapraszamy do odwiedzenia naszej wizytówki w google.

    Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,