Blog

Władza rodzicielska dla obojga rodziców priorytetem sądu!

Władza rodzicielska dla obojga rodziców priorytetem sądu!

Tytuł artykułu wskazuje, iż przy rozstrzyganiu o władzy rodzicielskiej sąd rozwodowy jako najwyższy priorytet powinien mieć dążenie do pozostawienia tejże władzy obojgu rodzicom.

Wynika to z przepisów Konstytucyjnych (art. 48) i ratyfikowanej przez Polskę w 1991 roku konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989r. (art. 9), z których wyprowadza się uprawnienie dziecka do wychowania przez oboje rodziców.

Składając pozew o rozwód rodzic małoletnich dzieci powinien sformułować swoje żądanie  także w zakresie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem/dziećmi. Jeśli ów rodzic jest w stanie porozumieć się z drugim rodzicem odnośnie tego jak wykonywanie tejże władzy ma wyglądać wówczas nie ma problemu. Sąd bowiem jest zobligowany do uwzględnienia w orzeczeniu rozwiązującym małżeństwo pisemnego porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Praktycznie nie zdarza się aby wspólnie wypracowane porozumienie było niezgodne z dobrem dziecka. Ewentualne niedociągnięcia w tymże porozumieniu są korygowane na bieżąco w toku sprawy.

Inaczej wygląda sytuacja gdy rodzice nie są w stanie osiągnąć kompromisu co do tego, z którym z nich dziecko ma mieszkać, kto ma sprawować pieczę, w jakim zakresie i jak mają wyglądać kontakty z dzieckiem. Sytuacja jest nader skomplikowana gdy z obojgiem rodziców dzieci mają bardzo silne związki emocjonalne, są silne uczucia miłości, wykształcone zachowania, duże zaangażowanie w proces wychowawczy a zarazem oboje rodzice mają wysokie kwalifikacje wychowawcze oraz dobre warunki mieszkaniowe aby zapewnić indywidualnie właściwą pieczę nad dzieckiem/dziećmi. Oboje zabiegają o to aby dziecko mieszkało z nimi i to im została powierzona władza rodzicielska a z drugim rodzicem aby miało jedynie mniejszy lub większy kontakt.

Aspekt niezbędności kontaktu z drugim rodzicem stał się dla większości rodziców na tyle zrozumiały i oczywisty, że na tym polu jedynie próbują ten kontakt ograniczać w mniejszym lub większym zakresie.

Żądanie ograniczenia kontaktów z drugim rodzicem jest częstokroć motywowane chęcią uzyskania wyższych alimentów na dziecko. Ograniczony kontakt z dzieckiem ma pokazać sądowi, iż osobiste starania o wychowanie dziecka spoczywają tylko na jednym z rodziców zatem drugi winien partycypować w kosztach utrzymania w wyższej proporcji niż połowa tychże kosztów.

Omówmy przypadek gdy sąd rozwodowy ma rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej rodziców, którzy nie mogą się porozumieć co do sposobu jej wykonywania.

Zgodnie z art. 58 §§ 1 – 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Krio):

  • 1. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.
  • 1a. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
  • 1b. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

Jakie decyzje może zatem podjąć sąd w orzeczeniu orzekającym rozwód w zakresie władzy rodzicielskiej w przypadku braku porozumienia rodzicielskiego?

Najczęstszym żądaniem spotykanym w pozwach o rozwód jest żądanie matki o pozostawienie jej pełni władzy rodzicielskiej i ograniczenie tej władzy ojcu do prawa współdecydowania o określonych istotnych sprawach dziecka, takich jak, np. zdrowie, zmiana miejsca zamieszkania, wybór szkoły, wyjazd za granicę na dłuższy określony okres.

Niestety przy tak sformułowanym żądaniu i nieznajomości swoich praw przez ojców sądy najczęściej w ten właśnie sposób orzekają. Zwłaszcza gdy po drugiej stronie jest profesjonalny pełnomocnik. Sądy ograniczają władzę rodzicielską ojca do określonych praw i obowiązków, orzekają alimenty i ustalają kontakty dziecka z ojcem. Często niestety niesłusznie, wbrew brzmieniu powyższego przepisu i intencjom ustawodawcy. W konsekwencji wbrew interesom dziecka.

Przepis art. 58 § 1a Krio w zdaniu pierwszym stanowi:

W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.

Innymi słowy brak porozumienia rodzicielskiego nie wyklucza sam w sobie powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Nawet zatem w razie konfliktu między rodzicami sąd rozwodowy powinien pozostawić im władzę rodzicielską, o ile rozstrzygnięcie takie będzie korzystniejsze z punktu widzenia dobra dziecka, niż powierzenie władzy rodzicielskiej jednemu z nich.

Przesłanką rozstrzygnięcia jest przede wszystkim prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców. To prawo dziecka jednak jest uzależnione od tego czy rodzice będą zdolni do wspólnego wykonywania tejże władzy. Sąd rozwodowy winien zatem poczynić możliwie dokładne ustalenia jakie są możliwe sposoby wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej. Pozostawiając władzę rodzicielską obojgu rodzicom sąd ma do wyboru dwa rozwiązania:

  • określić miejsce pobytu przy jednym z rodziców
  • ustalić zasady sprawowania pieczy naprzemiennej

Pierwsze rozwiązanie jest nieco podobne do rozwiązania polegającego na ograniczeniu władzy rodzicielskiej z określeniem miejsca pobytu dziecka przy tym rodzicu, któremu pozostawiono pełnię władzy rodzicielskiej. Zasadnicza różnica sprowadza się jednak do tego, że w omawianym przypadku drugiemu rodzicowi nie jest ograniczana władza rodzicielska.

Ustalając miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców należy określić kontakty drugiego rodzica z dzieckiem.

Piecza naprzemienna sprowadza się do ustalenia przez sąd, iż dziecko na przemian, zgodnie z ustalonym harmonogramem, będzie przebywać w równych odstępach czasu u każdego z rodziców (np. tydzień lub miesiąc u matki, a następnie tydzień lub miesiąc u ojca). Należy pamiętać, iż rodzic pod którego pieczą przebywa dziecko/dzieci nie jest wyłącznie uprawnionym do samodzielnego podejmowania decyzji w istotnych kwestiach dziecka. Te decyzje rodzice zawsze muszą podejmować wspólnie. Piecza wykonywana w czasie gdy dziecku przebywa u danego rodzica jest tylko bowiem jednym z atrybutów władzy rodzicielskiej a nie całą władzą rodzicielską. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zna bowiem instytucji władzy rodzicielskiej naprzemiennej. Pieczy naprzemiennej nie należy zatem utożsamiać z władzą rodzicielską naprzemienną, której Krio nie zna.

Piecza naprzemienna winna być orzekana w sytuacji gdy można przewidywać, iż rodzice będą ze sobą współpracować we wszystkich aspektach związanych z jej wykonywaniem. Powinny być to zatem ustalenia obrazujące wolę współdziałania, umiejętność rozwiązywania konfliktów, kierowania się dobrem dziecka.

Sąd orzekając o pieczy naprzemiennej winien wziąć pod uwagę:

  • wiek i opinię dziecka
  • zdolność i chęć rodziców, do współpracy w sprawach dotyczących dziecka
  • sytuację osobistą rodziców
  • odległość między miejscem pobytu rodziców, a szkołą dziecka

Oczywiście przy orzeczeniu pieczy naprzemiennej nie ustala się miejsca stałego pobytu dziecka u żadnego z rodziców. Dziecko ma dwa centra życiowe – dwa miejsca zamieszkania. W przypadku rodziców mieszkających w różnych miejscowościach może zaistnieć problem na tle art. 26 kc, który wymusza określenie jednego miejsca zamieszkania. Wydaje się, że sąd rozwodowy określając pieczę naprzemienną nie powinien czynić ustaleń odnośnie miejsca zamieszkania dziecka/dzieci albowiem nie jest to rozstrzygnięcie, do którego uprawnia art. 58 Krio stanowiący o konieczności rozstrzygnięcia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach.

Należy też pamiętać, iż sąd mając obiekcje co do pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom wobec istniejącego między rodzicami konfliktu winien zamiast sięgać do ograniczania władzy jednemu z nich winien sięgnąć do art. 109 Krio umożliwiającego wymuszenie określonych zachowań poprzez nałożenie na jednego lub oboje rodziców określonych zobowiązań. Zarządzenia te mogą pomóc w prawidłowym sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej przez oboje rodziców. Jeżeli można oczekiwać w okolicznościach danej sprawy, że zarządzenia te będą wykonywane a tym samym wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej będzie możliwe, sięganie po ograniczenie władzy rodzicielskiej będzie przedwczesne i krzywdzące dla dziecka. Ograniczenie władzy rodzicielskiej winno być rozważane przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka a nie wygody jednego rodzica w podejmowaniu decyzji.

Skutkiem ograniczenia władzy rodzicielskiej do prawa współdecydowania w kilku istotnych sprawach dziecka jest w istocie eliminacja jednego z rodziców z prawa do współdecydowania o losach dziecka w bieżącym życiu. Osłabia to zwykle związek rodzica z dzieckiem (choć nie zawsze kontakt), jest powodem frustracji i pokrzywdzenia. Ta okoliczność często jest niezauważana przez sąd rozwodowy / rodzinny, który w sytuacji konfliktu rodziców bezrefleksyjnie orzeka o ograniczeniu władzy rodzicielskiej nie korzystając z preferencji ustawodawcy (w powierzeniu jej wykonywania przez obojga rodziców) i instrumentów jakie mu daje wydanie zarządzeń w oparciu o przepis art. 109 Krio.

Tylko zatem wyjątkowo sąd rozwodowy winien sięgać do ograniczenia władzy rodzicielskiej.

Tym ostatecznym rozwiązaniem jest powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców z jednoczesnym jej ograniczeniem drugiemu rodzicowi.

Sąd może przyjąć takie rozstrzygnięcie tylko wówczas gdy dobro dziecka za tym przemawia.

Przyjmuje się, że ograniczenie władzy polega na wskazaniu zakresu obowiązków i uprawnień drugiego rodzica w stosunku do osoby dziecka. W praktyce sprowadza się to najczęściej do pozostawienia prawa do współdecydowania o istotnych kwestiach dotyczących dziecka. O istotnych kwestiach dotyczących dziecka pisałem w artykule pt. Konflikt o dziecko. Kiedy rodzice nie mogą porozumieć się w sprawach dziecka.

Przyznanie wskazanych praw nie odnosi się do zarządu majątkiem dziecka, który to zarząd pozostaje zawsze u tego rodzica, który ma pełnię władzy rodzicielskiej. Przyznanie określonych praw i obowiązków rodzicowi powinno mieć na uwadze, aby było ono możliwie najszersze tak aby władza rodzicielska rodzica ograniczanego nie była w istocie iluzoryczna lecz w danych okolicznościach jak najpełniejsza. Należy pamiętać, iż ograniczenie władzy rodzicielskiej o jakiej mówimy nie ma charakteru represyjnego lecz jest związane z niemożnością jej sprawowania wobec silnego konfliktu pomiędzy rodzicami oraz ew. przewidywaniem nieskuteczności zarządzeń sądu wydanych w trybie art. 109 Krio.

Autor: radca prawny Marcin Budziak

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,